מצווה 4 פֿון זיבן, אַן אָפּהאַלט
היט די גרענעצן פֿון זיווג און משפּחה
דאָס איז די מצווה צו וועלכער מאָדערנע לייענער קומען מיטן מערסטן ווידערשטאַנד, און דעריבער לוינט זיך צו זײַן פּינקטלעך וואָס זי איז. זי איז ניט קיין מצווה וועגן תאווה און ניט קיין מצווה וועגן שאַנד. זי איז אַ מצווה וועגן וועלכע פֿאַרבינדונגען אַ היים קען אויף זיי געבויט ווערן.
איינסאין איין זאַץ
עס זײַנען דאָ ליניעס אַרום זיווג, און זיי זײַנען דאָ כּדי אַ הויזגעזינד זאָל קענען זײַן אַן אָרט וווּ אַ קינד איז זיכער אָנצוקומען.
אויפֿדעקן פֿון ערווה
גילוי עריות
וואָרטלעך דאָס אויפֿדעקן פֿון דער ערווה. דער אויסדרוק איז דער תורהס אייגן לשון פֿאַר פֿאַרווערטע פֿאַרבינדונגען, און ער איז געבויט פֿון לשון פֿון אַנטפּלעקונג און ניט פֿון לשון פֿון תאווה.
צווייפֿון וואַנען זי קומט
אַלע זיבן מצוות ווערן געדרשנט פֿון איין פּסוק געזאָגט צום ערשטן מענטשן. די דאָזיקע געפֿינט זיך אין די ווערטער וואָס מיינען אַזוי צו זאָגן, אין בראשית ב, טז.
לֵאמֹר
די גמרא געפֿינט די דאָזיקע מצווה אינעם וואָרט לאמור אינעם פּסוק וואָס איז געזאָגט געוואָרן צום ערשטן מענטשן, און ברענגט אַ שטיצנדיקן פּסוק פֿאַר דער דרשה. דאָס איז די ווייניקסט אָפֿנבאַרע פֿון די זיבן דרשות, און די גמרא האַלט אַז זי דאַרף די צוגאָב־ראיה.
דער רמב״ם ציילט זי צווישן די זיבן און ברענגט ווײַטער אין דעם זעלבן פּרק וועלכע פֿאַרבינדונגען זײַנען אַרײַנגערעכנט פֿאַר בני נח, אַ קירצערע רשימה ווי די וואָס איז מחייבֿ ייִדן.
מקורות: בראשית ב, טז; סנהדרין נו ע״ב; רמב״ם, הלכות מלכים ט, א. יעדער מקור אויף דער וועבזײַט איז געבראַכט אין גאַנצן, מיט זײַן סטאַטוס, אויף דער מקורות־זײַט.
דרײַוואָס זי בעט טאַקע בײַ דיר
אַז אַ חתונה זאָל זײַן אַ גרענעץ און ניט קיין פֿאַרקערונג.
ניאוף איז דער מיטלפּונקט פֿון דער מצווה בפֿועל. אַ הויזגעזינד אין וועלכן יעדער קען אַרײַנקומען איז ניט קיין הויזגעזינד, און דער וואָס טראָגט דעם פּרײַז איז כּמעט קיין מאָל ניט דער וואָס האָט באַשלאָסן.
אַז די נאָענטסטע פֿאַרבינדונגען זאָלן בלײַבן אין דרויסן פֿון זיווג.
עריות זײַנען די אַנדערע העלפֿט פֿון דער מצווה. אַ משפּחה איז דער איינציקער בנין וואָס אַ מענטש קען ניט פֿאַרלאָזן און קען זיך ניט אַרויסמסכּים ווי אַ קינד, און דעריבער שטעלט די מסורה דאָרט אַן אַבסאָלוטע ליניע און ניט קיין פֿאַרהאַנדלטע.
אַז דו זאָלסט נעמען ערנסט צו וואָס אַ היים איז.
די זיבעטע מצווה בעט בײַ דיר צו בויען געריכטן. די דאָזיקע בעט צו היטן דעם קלענערן בנין אויף וועלכן אַלץ אַנדערש שטייט זיך אָן, און צו באַמערקן אַז אַ קינד קלײַבט ניט אויס דעם צימער אין וועלכן עס קומט אָן.
פֿירוואָס זי בעט ניט בײַ דיר
זי זאָגט ניט אַז תאווה איז אַ שאַנד.
די מסורה איז דערין ניט אַסקעטיש און איז קיין מאָל ניט געווען. דער גוף איז ניט די פּראָבלעם אין אַ שיטה וועמענס גאַנצער ציל איז אַ דירה אינעם נידעריקסטן אָרט. די מצווה איז וועגן וווּ, ניט וועגן צי.
זי בעט ניט בײַ דיר צו קאָנטראָלירן עמעצנס אַנדערנס הויזגעזינד.
די מצווה ווערט געזאָגט צו דיר וועגן דײַן אייגענער אויפֿפֿירונג. מאַכן פֿון איר אַ כּלי צו באַטראַכטן אַנדערע מענטשן איז איינער פֿון די וועגן ווי זי ווערט צעבראָכן.
זי פּסקנט ניט יעדע פֿראַגע פֿון דײַן לעבן פֿון דער ווײַטנס.
וועלכע פֿאַרבינדונגען פֿאַלן אַרײַן אין די זיבן, און וואָס אַ מענטש טוט מיט אַ פֿאַרגאַנגענהייט וואָס איז שוין קאָמפּליצירט, זײַנען אמתע פֿראַגן מיט אמתע ענטפֿערס, און די ענטפֿערס הענגען אָפּ פֿון פֿאַקטן וואָס אַ זײַט האָט ניט. די וועבזײַט פּסקנט ניט. נעם עס צו אַ רבֿ וואָס וועט הערן דעם גאַנצן מצבֿ.
זי מאַכט ניט פֿון דײַן פֿאַרגאַנגענהייט קיין פּסול.
עס איז דאָ קיין אַרײַנגאַנג־עקזאַמען און קיין רעקאָרד ווערט ניט געהאַלטן קעגן דיר. די מסורהס שטעלונג וועגן תשובה איז קלאָר: דער קומענדיקער מעשה איז פֿאַראַן, שטענדיק, און ער ציילט.
פֿינףדי טיפֿערע שיכט
די טיפֿערע שיכט
אַלץ ווײַטער אויבן איז די פּשוטע מצווה. וואָס קומט אונטן איז די לייענונג פֿון דער אינערלעכער תורה, און זי קומט קיין מאָל ניט אויפֿן אָרט פֿון וואָס איז פֿריִער געשטאַנען.
דער העברעיִשער אויסדרוק איז געבויט פֿונעם ווערב אויפֿדעקן. ניט גלוסטן, ניט נעמען. אַנטפּלעקן עפּעס וואָס איז געווען פֿאַרדעקט. יענער אוצר פֿון ווערטער טוט אַן אמתע אַרבעט.
די באַשרײַבונג פֿון דער בריאה שטעלט צוויי מענטשן אין אַ גאָרטן און באַשרײַבט זיי ווי נאַקעט און ניט פֿאַרשעמט, און די שאַנד קומט דערנאָך, צוזאַמען מיט דער דעת פֿון גוט און שלעכט. די פֿאַרדעקונג, אין יענער באַשרײַבונג, איז ניט קיין שטראָף. זי איז וואָס באַווײַזט זיך אינעם רגע ווען אַ מענטש ווערט פֿעיִק געזען צו ווערן פֿון אַן אַנדערן און פֿעיִק צו זײַן אומגערעכט.
אַלזאָ איז אַ מצווה געבויט אויפֿן וואָרט אויפֿדעקן אַ מצווה וועגן אַ גרענעץ וואָס מאַכט נאָענטקייט מעגלעך און ניט איינער וואָס פֿאַרמײַדט זי. אַ וואַנט איז וואָס לאָזט זײַן אַן אינעווייניק. די מסורהס וואָרט פֿאַרן אינטימען פּלאַץ פֿון אַ חתונה איז ניט קיין וואָרט פֿון באַגרענעצונג; דאָס הויזגעזינד ווערט געהאַלטן פֿאַרן קלענסטן מקדש אין דער וועלט, און אַ מקדש איז דעפֿינירט מיט דעם וואָס ער האָט אַ שוועל.
זעקסאיין הנהגה אויף דער וואָך
פֿאַרריכט איין קליינע זאַך בײַ דײַן אייגענער שוועל.
די מצווה ווערט געהיט בעיקר אין געוויינטלעכע שעהען און ניט אין דראַמאַטישע. די וואָך, טו איין זאַך וואָס מאַכט די היים אין וועלכער דו וווינסט אַ ביסל אַ זיכערער אָרט אָנצוקומען: אַן אַנטשולדיקונג וואָס דו לייגסט אָפּ, אַ הבֿטחה וואָס ווערט געהאַלטן פֿאַר אַ קינד, אַ שעה מיטן טעלעפֿאָן אין אַן אַנדער צימער.
זיבןפֿראַגן וואָס מען פֿרעגט
זאָגט די מצווה עפּעס וועגן צו וועמען איך ציִע זיך?
די מצווה ווערט געזאָגט וועגן מעשים און וועגן פֿאַרבינדונגען, ניט וועגן ציִונג. וואָס די זיבן נעמען אַרײַן און וואָס ניט פֿאַר בני נח איז אַ טעכנישע פֿראַגע אין הלכה מיט אַן אמתן גוף פּסק הינטער איר, און די וועבזײַט פּסקנט דערין ניט. אויב איז דאָס וויכטיק פֿאַר דײַן לעבן, פֿרעג אַ רבֿ גלײַך. דו וועסט באַקומען אַ גראָדערן ענטפֿער פֿון אַ מענטשן ווי פֿון אַ זײַט, און דו האָסט אַ רעכט אויף איינעם.
איך בין ניט חתונה געהאַט. גילט די מצווה פֿאַר מיר?
יאָ, און בעיקר ווי ניאוף אין דער אַנדער ריכטונג: ניט צו ווערן דער מענטש דורך וועמען אַן אַנדערנס הויזגעזינד ווערט צעבראָכן. דערצו איז די מצווה אַ באַשרײַבונג צו וואָס אַ חתונה איז, און דאָס איז ווערט צו וויסן איידער דו ביסט אין איינער.
און אויב מײַן חתונה איז שוין פֿאַרטיק אין יעדן זין אַחוץ די פּאַפּירן?
דעמאָלט זײַנען די פּאַפּירן די פֿראַגע, און זי איז אַן אמתע, מיט אַן אמתן פּראָצעס אין הלכה און אין דײַן געזעץ. דאָס איז אַן ענין פֿאַר אַ רבֿ און אַן אַדוואָקאַט, ניט פֿאַר אַ זײַט. וואָס די מצווה זאָגט איז אַז דער גרענעץ ווערט ניט אויפֿגעלייזט לויט ווי דו פֿילסט וועגן אים.
פֿאַר וואָס איז דאָס איינע פֿון בלויז זיבן?
צוליב וואָס זי היט. זעקס פֿון די זיבן שטעלן אַ גרענעץ אַרום עפּעס אַנדערש וואָס אַ מענטש קען פֿאַרצערן: יראה, רייד, אַן אַנדערנס לעבן, אַן אַנדערנס הויזגעזינד, אַן אַנדערנס פֿאַרמעג, און אַ באַשעפֿעניש וואָס קען בכלל ניט רעדן. די דאָזיקע שטייט פֿאַרן הויזגעזינד.
די וועבזײַט פּסקנט ניט קיין הלכה און קען ניט ענטפֿערן אויף אַ שאלה וועגן דײַן אייגענעם פֿאַל. די וועגן־זײַט דערקלערט ווי אַזוי צו געפֿינען עמעצן וואָס יאָ.
וווּ די דאָזיקע שטייט
- 1דערקען דעם איינציקן, און דין גאָרנישט אַנדערש
- 2האַלט דעם נאָמען פֿון ה׳ מיט כּבֿוד
- 3ניט הרגענען
- 4היט די גרענעצן פֿון זיווג און משפּחה
- 5ניט גזלען
- 6ניט עסן פֿלייש אָפּגעריסן פֿון אַ לעבעדיקן בעל חי
- 7שטעל אויף געריכטן פֿון דין
זעקס אָפּהאַלטן און איין בנין. מצווה זיבן איז די איינציקע וואָס בעט בײַ אַ געזעלשאַפֿט צו בויען, און די אַנדערע זעקס מאַכן פֿרײַ דעם באָדן וואָס זי שטייט אויף אים.