פֿאַר וואָס זיבן,און פֿאַר וואָס אין דער סדר.

זיבן מצוות פֿון איין זאַץ

אַלץ הייבט זיך אָן מיט איין פּסוק, געזאָגט צו איין מענטשן, אַליין, אין גאָרטן, וועגן וואָס ער מעג עסן. עס איז דאָרט ניטאָ קיין איסור בכלל. ער הייבט זיך אָן מיט אַ רשות.

אין סנהדרין נו ע״ב לייענט די גמרא דעם פּסוק וואָרט נאָך וואָרט, און יעדעס וואָרט שטעלט אַוועק איינע פֿון די זיבן. אָט איז די גאַנצע דרשה. עס לוינט זיך צו בלײַבן דערבײַ אַ מינוט, ווײַל ווען דו האָסט עס איין מאָל געזען לייענסטו שוין ניט מער דעם פּסוק ווי פֿריִער.

די זעלבע סוגיא ברענגט אויך אַ צווייטע דרשה, וווּ דאָס ערשטע וואָרט שטעלט אַוועק ניט קיין דינים נאָר עבודה זרה, אויפֿן יסוד פֿון אַ פּסוק אין הושע וווּ עס ווערט געזאָגט אויף אַ פֿאָלק אַז עס איז געגאַנגען נאָך אַ באַפֿעל. האַלט ביידע. מען וועט זיי דאַרפֿן ווײַטער.

זעקס צו אָדם, איינע צו נח

די גמרא זאָגט בפֿירוש, אין דער זעלבער סוגיא, אַז דער ערשטער מענטש איז באַפֿוילן געוואָרן אויף זעקס, און אַז אבֿר מן החי איז צוגעקומען צו נח. אַזוי פּסקנט אויך דער רמב״ם אין הלכות מלכים ט, א.

דער טעם איז ניט קיין קאַרגקייט. פֿאַרן מבול איז פֿלייש בכלל ניט ערלויבט געווען. עס איז נאָך ניט געווען אַזאַ מעשה וואָס מען זאָל אַרומשטעלן מיט אַ גרענעץ. נאָכן מבול איז געקומען די רשות, און דער גרענעץ איז געקומען מיטן קומענדיקן אָטעם.

אַ נײַע רשות און אַ נײַער גרענעץ, אויף אַ פּסוק אָפּגערוקט. וואָס קומט לעצט אין סדר פֿון התגלות איז ניט דאָס מינדסטע. אָפֿט איז דאָס דאָס טיפֿסטע, ווײַל דאָס איז דער טייל וואָס האָט געקענט געזאָגט ווערן ערשט נאָך דעם ווי די וועלט איז אַראָפּ טיף גענוג עס זאָל זײַן אין וואָס זיך אָנצוכאַפּן.

דער ברית איז מיט אַלעם לעבעדיקן

קוק אויפֿן פֿאַרנעם וואָס ווערט צוגעזאָגט נאָכן מבול: מיט אײַך, און מיט אײַער זרע נאָך אײַך, און מיט יעדער לעבעדיקער נפֿש וואָס איז מיט אײַך. עס הייסט אַ ברית עולם, און איר צייכן איז דער בויגן אין וואָלקן.

דער רמב״ן שרײַבט אויף בראשית ט, יב אַז דער בויגן שטייט אין וואָלקן איבערגעקערט, מיטן בויגן אַראָפּ, כּדי מען זאָל זען אַז ער איז ניט געשפּאַנט צו שיסן. אַ כּלי־זין געוויזן אין דער פּאָזיציע פֿון עמעצן וואָס האָט עס אַוועקגעלייגט. דער ברית מיט אַלעם פֿלייש איז חתמעט מיט אַ כּלי־מלחמה וואָס איז געקערט אַרויף.

און דערנאָך סיני, און אַלץ גייט אַריבער אויף אַן אַנדער מדרגה

עס איז גרינג צו פֿאַרפֿעלן, און עס בײַט דעם גאַנצן ענין. די גמרא זאָגט אין סנהדרין נט ע״א אַז יעדע מצווה וואָס איז געזאָגט געוואָרן צו בני נח און איבערגעחזרט אויף סיני, איז געזאָגט געוואָרן פֿאַר ביידן. און דער רמב״ם שרײַבט אין הלכות מלכים ח, י אַז משה איז באַפֿוילן געוואָרן צו ברענגען אַלע וועלט־באַוווינער אָנצונעמען די מצוות וואָס בני נח זײַנען באַפֿוילן געוואָרן.

דאָס הייסט: זינט סיני זײַנען די זיבן ניט קיין אַלטע ירושה וואָס פֿליסט שטיל דורך דער געשיכטע ווי אַן אינסטינקט. זיי שטייען אינעם מתן תורה. פֿאַר סיני איז אַ גערעכטער מעשה געווען אַ גערעכטער מעשה. נאָך סיני איז אַ מצווה אַ צינור.

און דערפֿאַר באַגנוגנט זיך דער רמב״ם ניט מיטן מעשה

אין הלכות מלכים ח, יא פּסקנט ער אַז יעדער וואָס נעמט אָן די זיבן מצוות און איז זיך זהיר זיי צו טאָן איז פֿון די חסידי אומות העולם און האָט אַ חלק אין עולם הבא, און דערנאָך לייגט ער צו אַ תנאי: אַז ער זאָל זיי אָננעמען און טאָן ווײַל דער אויבערשטער האָט זיי באַפֿוילן אין דער תורה און האָט אונדז דאָס געלאָזט וויסן דורך משהן. און אויב ער טוט זיי מחמת הכרע הדעת, זאָגט דער רמב״ם, איז ער ניט פֿון זיי.

עס איז גרינג צו הערן אין דעם אַ דיוק וועגן שׂכר, און דאָס איז עס בכלל ניט. ווער עס קומט צו די זיבן פֿון זײַן אייגענעם שכל וועט אַרויסברענגען אַ סיסטעם פֿון מסקנות. מסקנות ווערן געהאַלטן פֿון דעם שכל וואָס האָט זיי אַרויסגעבראַכט, און דער שכל וואָס האָט זיי אַרויסגעבראַכט קען אַרויסברענגען זייער היפּוך. יעדער דור וואָס האָט אָפּגעשאַפֿט איינע פֿון די זעקס האָט עס געטאָן מיט אויסגעצייכנטע טעמים, ערלעך געגלייבט, און האָט זי אָפּגעשאַפֿט פּונקט אין דער שעה ווען איר היטן האָט אָנגעהויבן קאָסטן, די איינציקע שעה ווען זי האָט געטראָגן אַ וואָג.

אָבער דאָ ליגט עפּעס טיפֿער ווי אויסהאַלט, און דאָס איז די פֿראַגע וואָס איז אַ דירה. צוויי צימערן, דער זעלבער טיש, די זעלבע שטולן, דאָס זעלבע ברויט. אין איינעם האָט עמעצער אײַנגעאָרדנט דעם צימער נאָך זײַן אייגענעם געשמאַק. אין דעם צווייטן האָט עמעצער אים צוגעגרייט ווײַל אַ גאַסט קומט אָן. יעדער פּרט איז דער זעלבער. בלויז איינער איז אַ היים, און דער חילוק איז ניט אין צימער.

אַ נאָט וואָס איז ניט פֿאַרוויש געוואָרן

די שלוס־ווערטער פֿון יענער הלכה עקזיסטירן אין צוויי פֿאָרמען. אין די דרוקן שטייט אַז אַזאַ מענטש איז פֿון זייערע חכמים. אין די תימנישע כּתבֿ־ידן שטייט אַז ער איז ניט פֿון זיי. דער נוסח־חילוק איז אַלט און באַקאַנט. די וועבזײַט פּסקנט ניט דערין, ווײַל דער ענין שטייט אין ביידע לייענונגען.

דער מדרש זאָגט: אויב זאָגט דיר עמעצער עס איז דאָ חכמה בײַ די אומות, גלייב; עס איז דאָ תורה בײַ די אומות, גלייב ניט. חכמה בײַ די אומות איז אמת, און מען זאָגט אונדז צו גלייבן דערין. דער פֿילאָסאָף וואָס איז מיט זײַן שכל אָנגעקומען צו דער הייליקייט פֿון לעבן האָט געטאָן אַן אמתע זאַך וואָס איז ווערט כּבֿוד. אָבער וואָס עס בויט אַ דירה איז ניט די קוואַליטעט פֿון דער השׂגה. אַ מענטש קען פּלאַנירן אַ פּראַכטפֿולן צימער לויט זײַן אייגענעם שכל און קיין מאָל ניט אים קערן צו אַ גאַסט.

ווי אַ כּהן גדול

רבי מאיר לערנט אין סנהדרין נט ע״א אַז אַ גוי וואָס איז עוסק אין דער תורה פֿון זײַנע זיבן מצוות איז ווי אַ כּהן גדול, און ער לערנט עס פֿון אַ פּסוק וואָס זאָגט אַז דער מענטש זאָל זיי טאָן און לעבן אין זיי. דער פּסוק זאָגט ניט כּהנים לוויים און ישראלים. ער זאָגט: דער מענטש.

און פֿאַר וואָס דווקא אַ כּהן גדול, פֿון אַלע משלים? ווײַל דער כּהן גדול איז ניט אויסגעטיילט מיט דער כּמות פֿון זײַן עבֿודה. אום יום כּיפּור טוט ער, אינעווייניק אין קדש הקדשים, אַן עבֿודה וואָס נעמט אַ קליינעם טייל פֿון איין טאָג. וואָס מאַכט אים באַזונדער איז וואָס ער גייט אַרײַן ביזן סוף, אַליין, אָן עדות, און שטייט אין גאַנצן אינעם אָרט וואָס איז אים געגעבן געוואָרן.

די מאָס איז ניט די גרייס פֿונעם חלק. די מאָס איז צי דער גאַנצער מענטש שטייט אין אים.

ווי אַזוי די גמרא קוקט אויף די אומות

אין חולין צב ע״א זאָגט עולא: דרײַסיק מצוות האָבן בני נח אויף זיך אָנגענומען, און זיי היטן בלויז דרײַ, און די דרײַ ווערן געציילט בײַם נאָמען. זע וואָס די גמרא טוט דאָרט. זיבן און צוואַנציק זײַנען געפֿאַלן, און זי גיט ניט אַרויס איר משפּט אויף די זיבן און צוואַנציק. זי ציילט וואָס איז געהאַלטן געוואָרן.

און ווען די חכמים האָבן געוואָלט ווײַזן אַ ייִדן ווי כּיבוד אָבֿ זעט אויס ווען עס איז שלם, האָבן זיי דערציילט וועגן דמא בן נתינה פֿון אשקלון, אַ גוי, וואָס האָט פֿאַרלוירן אַ ריזיקן געווינס און האָט ניט אויפֿגעוועקט זײַן פֿאָטער כּדי צו נעמען אַ שליסל פֿון אונטער זײַן קאָפּ. די גמרא האָט ניט געדאַרפֿט דעם מעשה. זי האָט אים אויסגעקליבן.

ניט קיין וואַנט. אַ טיר.

די מסורה מיט כּוונה איז דאָ בטרחה. זי לערנט אַז איידער די תורה איז געגעבן געוואָרן ישראל איז זי פֿאָרגעלייגט געוואָרן די איבעריקע אומות, און יעדע האָט זיך אָפּגעזאָגט צוליב וואָס עס וועט זי קאָסטן. זי לערנט אַז די תורה איז געגעבן געוואָרן אין אַ מדבר וואָס איז קיינעמס, בפֿרהסיא, כּדי קיין אומה זאָל ניט קענען זאָגן אַז זי איז געגעבן געוואָרן אין איר לאַנד און קיין אומה זאָל ניט קענען זאָגן אַז מען האָט איר ניט פֿאָרגעלייגט. און זי לערנט אַז ווען ישראל האָבן אַריבערגעגאַנגען דעם ירדן איז די תורה געשריבן געוואָרן אויף די שטיינער אין זיבעציק שפּראַכן, און די אומות האָבן געשיקט זייערע שרײַבער עס איבערצושרײַבן.

זיבעציק שפּראַכן, אויף שטיינער, בפֿרהסיא, בײַם גרענעץ. די זיבן זײַנען די טיר וואָס איז מיט כּוונה איבערגעלאָזט געוואָרן אין דער וואַנט.

וווּ דאָס ענדיקט זיך

דער רמב״ם פֿאַרענדיקט דעם גאַנצן משנה תורה, פֿערצן ספֿרים פֿון דער תורה פֿון ישראל, מיט די אומות העולם. ער פּסקנט אַז אין ימות המשיח ווערט גאָרנישט ניט בטל פֿון מנהגו של עולם, און דערנאָך שרײַבט ער אַז דער עסק פֿון דער גאַנצער וועלט וועט זײַן בלויז צו וויסן דעם אויבערשטן, און ער ברענגט דעם פּסוק כּי מלאה הארץ דעה כּמים לים מכסים.

און דער נבֿיא צפֿניה זאָגט אַז דעמאָלט וועט ער איבערקערן צו די פֿעלקער אַ קלאָרע שפּראַך, אַז זיי זאָלן אַלע רופֿן אין נאָמען פֿון ה׳ און אים דינען מיט איין אַקסל. און מלאכי זאָגט אַז פֿון מזרח שמש ביז זײַן אונטערגאַנג איז זײַן נאָמען גרויס צווישן די פֿעלקער.

דאָס לעצטע וואָרט פֿון דער תורה פֿון ישראל ווערט געזאָגט אין דער שפּראַך פֿון כּל בשׂר, ווײַל די אַרבעט איז קיין מאָל ניט געווען די פֿולקומקייט פֿון אַ פֿאָלק. זי איז געווען די צוגרייטונג פֿון אַן אָרט.