מצווה 1 פֿון זיבן, אַן אָפּהאַלט
דערקען דעם איינציקן, און דין גאָרנישט אַנדערש
דאָס איז די ערשטע מצווה און דער יסוד פֿון די איבעריקע זעקס. זי בעט ניט בײַ דיר צו האַלטן אַ מיינונג וועגן דעם אוניווערס. זי בעט בײַ דיר אויפֿצוהערן איבערגעבן דײַן לעבן צו זאַכן וואָס האָבן דיר עס ניט געגעבן.
איינסאין איין זאַץ
עס איז דאָ איינער וואָס האָט געמאַכט אַלץ, און מען טאָר ניט דינען קיין זאַך אין דער וועלט ווי זי וואָלט דיך געמאַכט.
אַ דינסט וואָס איז געקערט פֿרעמד
עבודה זרה
אַ דינסט געקערט צו עפּעס וואָס האָט ניט געמאַכט אַלץ. דאָס לשון זאָגט ניט אַ פֿאַלשע עבֿודה. עס זאָגט אַ פֿרעמדע עבֿודה, אַ דינסט וואָס איז געקערט אין דער אומריכטיקער ריכטונג.
צווייפֿון וואַנען זי קומט
אַלע זיבן מצוות ווערן געדרשנט פֿון איין פּסוק געזאָגט צום ערשטן מענטשן. די דאָזיקע געפֿינט זיך אין די ווערטער וואָס מיינען אלוקים, אין בראשית ב, טז.
אֱלֹקִים
די גמרא לייענט דעם איינציקן פּסוק וואָס איז געזאָגט געוואָרן צום ערשטן מענטשן וואָרט נאָך וואָרט, און געפֿינט אין אים אַלע זיבן מצוות. דאָס וואָרט אלוקים, דער נאָמען פֿונעם באַשעפֿער אַלס דער כּוח הינטער דער וועלט, איז דער אָרט וווּ די ערשטע מצווה געפֿינט זיך. אין דער זעלבער סוגיא ווערט געבראַכט אַ צווייטע דרשה וואָס געפֿינט די דאָזיקע מצווה דווקא אינעם ערשטן וואָרט, ויצו, און יענע צווייטע דרשה ווײַזט זיך אַרויס זייער וויכטיק.
דער רמב״ם, רבי משה בן מיימון, דער פּוסק פֿון דעם צוועלפֿטן יאָרהונדערט וועמענס משנה תורה בלײַבט די סטאַנדאַרטע סומע פֿון דער הלכה, ציילט זי ערשטע פֿון די זיבן און האַלט זי פֿאַר דער וואָס טראָגט די איבעריקע.
מקורות: בראשית ב, טז; סנהדרין נו ע״ב; רמב״ם, הלכות מלכים ט, א. יעדער מקור אויף דער וועבזײַט איז געבראַכט אין גאַנצן, מיט זײַן סטאַטוס, אויף דער מקורות־זײַט.
דרײַוואָס זי בעט טאַקע בײַ דיר
אַז דו זאָלסט זיך ווענדן צום באַשעפֿער גלײַך.
ניט דורך אַ חפֿץ, ניט דורך אַ געשטאַלט, און ניט דורך אַ מיטלמאַן וואָס נעמט אָן דײַן דינסט אין זײַן נאָמען. די ליניע גייט פֿון דיר צו אים און גאָרנישט שטייט אין איר.
אַז דו זאָלסט באַמערקן וואָס דו האָסט געמאַכט פֿאַר אַ האַר.
אַ קאַריערע, אַ מטבע, אַ עולם פֿון נאָכפֿאָלגער, אַ תאווה, אַ מדינה, דו אַליין. אַלץ קען געדינט ווערן. די פֿראַגע איז ניט וואָס דו האָסט אָנגעשריבן אויף אַ פֿאָרמולאַר. די פֿראַגע איז אַרום וואָס דו אָרדנסט אײַן דײַן וואָך בפֿועל.
אַז דו זאָלסט זען די וועלט ווי געמאַכט און ניט ווי לעצט.
רעגן, ערד, מערק און אימון־סיסטעמען זײַנען אמת, און זיי זײַנען סיבות. זיי זײַנען ניט דער מקור. אַרבעטן מיט זיי איז שכל. זיך בוקן צו זיי איז דער טעות וואָס די מצווה רופֿט אָן בײַם נאָמען.
פֿירוואָס זי בעט ניט בײַ דיר
זי בעט ניט בײַ דיר זיך מגייר צו זײַן.
דאָס איז אַ מצווה געגעבן דער מענטשהייט און זי ווערט געהיט ווי אַ מענטש. גאָרנישט אויף דער וועבזײַט איז אַן אײַנלאַדונג צו גירות, און די מסורה אַליין זוכט ניט קיין גרים.
זי בעט ניט בײַ דיר אויפֿצוהערן ליב האָבן די וועלט.
שיינקייט, מוזיק, בערג, אַ מענטש פֿאַר וועמען דו וואָלטסט געשטאָרבן: גאָרנישט דערפֿון איז פֿאַרווערט און גאָרנישט דערפֿון איז אַ קאָנקורענט. די מצווה איז וועגן וואָס דו דינסט, ניט וועגן וואָס דו האָסט ליב.
זי בעט ניט בײַ דיר קיין גרייטע פֿילאָסאָפֿיע.
מען פֿאָדערט ניט אַז דו זאָלסט קענען עפּעס באַווײַזן. אַ מענטש וואָס וואָלט ניט געקענט טענהן פֿינף מינוט, און וויל פּשוט ניט אַרײַנשטעלן קיין אַנדער זאַך אויף יענעם אָרט, היט די מצווה אין גאַנצן.
זי בעט ניט בײַ דיר צו טראַכטן שלעכטס אויף עמעצן.
די מצווה באַשרײַבט וואָס דו טוסט. זי איז ניט קיין רשות צו קאָנטראָלירן דײַן שכן, און זי איז ניט קיין פּסק אויף קיין אַנדער מסורה אָדער פֿאָלק.
פֿינףדי טיפֿערע שיכט
די טיפֿערע שיכט
אַלץ ווײַטער אויבן איז די פּשוטע מצווה. וואָס קומט אונטן איז די לייענונג פֿון דער אינערלעכער תורה, און זי קומט קיין מאָל ניט אויפֿן אָרט פֿון וואָס איז פֿריִער געשטאַנען.
עס לוינט זיך צו בלײַבן בײַם נאָמען פֿון דער דאָזיקער מצווה. זי הייסט ניט אַ פֿאַלשע עבֿודה. זי הייסט עבודה זרה, און זרה מיינט אַ פֿרעמדער, עמעצער וואָס געהערט ניט צו דעם הויז. די זאַך וואָס די מסורה רופֿט אָן איז ניט אַז די עבֿודה איז געווען שלעכט. עס איז אַז זי איז אָנגעקומען צו אַן אַדרעס וווּ קיינער וווינט ניט.
אין דער זעלבער סוגיא איז דאָ אַ צווייטע, שאַרפֿערע דרשה. זי געפֿינט די מצווה ניט אין קיין נאָמען פֿונעם באַשעפֿער נאָר אינעם וואָרט ויצו, אויפֿן יסוד פֿון אַ פּסוק אין הושע וווּ עס ווערט געזאָגט אויף אַ פֿאָלק אַז עס איז געגאַנגען נאָך אַ באַפֿעל. דאָס זעלבע וואָרט שטעלט אַוועק געריכטן אין איין לייענונג און עבודה זרה אין דער אַנדערער.
צוזאַמען געלייענט זאָגן זיי עפּעס פּינקטלעכס. אַ באַפֿעל וואָס קומט פֿון אויבן איז דער שורש פֿון גאַנצן דין. אַ באַפֿעל וואָס אַ מענטש פֿאַבריצירט און דערנאָך פֿאָלגט ווי ער וואָלט געקומען פֿון אויבן איז דער שורש פֿון עבודה זרה. עבודה זרה אין איר סאַמע פֿײַנער פֿאָרעם איז ניט אויסגעשניצט פֿון האָלץ. זי איז אַ כּלל וואָס דו האָסט געמאַכט און דערהויבן צו דער מדרגה פֿון עפּעס וואָס הערשט איבער דיר.
זעקסאיין הנהגה אויף דער וואָך
רוף אָן בײַם נאָמען די זאַך וואָס דו דינסט בפֿועל.
איין מאָל די וואָך, בײַם סוף פֿון אַ טאָג, שרײַב אויף די זאַך וואָס האָט באַשלאָסן ווי דײַנע שעהען זײַנען אַוועק. ניט די זאַך וואָס דו וואָלטסט אויסגערעכנט ווי דײַן ווערט. די זאַך וואָס האָט טאַקע געגעבן די באַפֿעלן. דו דאַרפֿסט עס ניט פֿאַרריכטן די וואָך. רוף עס אָן פּינקטלעך, און זאָג איין מאָל, אין דײַנע אייגענע ווערטער, אַז עס האָט דיך ניט געמאַכט.
זיבןפֿראַגן וואָס מען פֿרעגט
איך בין ניט זיכער צי איך גלייב. קען איך היטן די דאָזיקע מצווה?
דו קענסט אָנהייבן פֿון וווּ דו ביסט. די מצווה בעט בײַ דיר ניט אַרײַנצושטעלן קיין אַנדער זאַך אויף יענעם אָרט. אַ מענטש וואָס איז ניט זיכער, און וויל דערפֿאַר ניט איבערגעבן זײַן לעבן צו אַ פֿאַרבײַט, שטייט שוין אינעווייניק אין דער מצווה און ניט אין דרויסן. זיכערקייט איז ניט דער אַרײַנגאַנג־פּרײַז.
הייסט דאָס אַז מײַן רעליגיע איז עבודה זרה?
די וועבזײַט פּסקנט ניט אויף קיין אַנדער מסורה און וועט קיינע ניט אָנרופֿן. דאָס איז אַ פֿראַגע אין הלכה מיט אַן אמתער מחלוקת, און זי הענגט אָפּ פֿון פּרטים וואָס אַ זײַט קען ניט וויסן. וואָס די וועבזײַט קען זאָגן איז וואָס די מצווה בעט: די עבֿודה גייט צום באַשעפֿער און ניט צו עפּעס וואָס ער האָט געמאַכט.
זײַנען סטאַטועס, קונסט און בילדער מיר פֿאַרווערט?
מאַכן און הנאה האָבן פֿון בילדער איז ניט דער ענין פֿון דער מצווה. דער ענין איז עבֿודה: זיך בוקן, מקריבֿ זײַן, מתפּלל זײַן, זיך פֿירן מיט עפּעס ווי מיט אַ כּוח וואָס ענטפֿערט. אַ מאָלערײַ אויף דער וואַנט איז אַ מאָלערײַ אויף דער וואַנט.
און אויב איך ברעך זי?
דו קערסט זיך אום. די מסורה האַלט אַז אַ מענטש און די גאַנצע וועלט שטייען גלײַך געוואויגן, און אַז איין מעשה נייגט די שאָל, ווי דער רמב״ם זאָגט אין הלכות תשובה. עס ווערט דאָ קיין רעקאָרד ניט געהאַלטן קעגן דיר. דער קומענדיקער מעשה איז דער וואָס ציילט.
די וועבזײַט פּסקנט ניט קיין הלכה און קען ניט ענטפֿערן אויף אַ שאלה וועגן דײַן אייגענעם פֿאַל. די וועגן־זײַט דערקלערט ווי אַזוי צו געפֿינען עמעצן וואָס יאָ.
וווּ די דאָזיקע שטייט
- 1דערקען דעם איינציקן, און דין גאָרנישט אַנדערש
- 2האַלט דעם נאָמען פֿון ה׳ מיט כּבֿוד
- 3ניט הרגענען
- 4היט די גרענעצן פֿון זיווג און משפּחה
- 5ניט גזלען
- 6ניט עסן פֿלייש אָפּגעריסן פֿון אַ לעבעדיקן בעל חי
- 7שטעל אויף געריכטן פֿון דין
זעקס אָפּהאַלטן און איין בנין. מצווה זיבן איז די איינציקע וואָס בעט בײַ אַ געזעלשאַפֿט צו בויען, און די אַנדערע זעקס מאַכן פֿרײַ דעם באָדן וואָס זי שטייט אויף אים.